Çərşənbə, İyun 12
Shadow

Yuxudan qorxaraq oyanmaq. Yuxu qorxusu nədir?

1. 290 oxunma

Yuxudan qorxaraq oyanmaq demək olar ki, hamımızın başına gəlib. Yuxu qorxusu yuxu zamanı qışqırma, ani qorxu və digər fiziki fəaliyyətlə özünü göstərir. Gecə qorxusu olaraq da bilinən yuxu qorxuları tez-tez yuxuda gəzinti ilə birləşdirilir. Yuxuda gəzinti kimi yuxu qorxusu da yuxu zamanı arzuolunmaz bir hadisə olan parasomniya adlanır. Türkiyə Memorial Antalya Xəstəxanası Nevrologiya şöbəsinin mütəxəssisi. Dr. Özden Yener Çakmak yuxu qorxuları haqqında bizim də bilməyimiz lazım olanları açıqladı.

Yuxu qorxusu nədir?

Parasomnialar ümumiyyətlə yuxuya keçid zamanı baş verən arzuolunmaz anormal davranışların, fiziki fəaliyyətlərin və ürək döyüntüsü, tərləmə, dəri qızartıları və genişlənmiş göz bəbəkləri kimi vegetativ simptomların ortaya çıxması kimi müəyyən edilir. Yuxu qorxuları parasomniya başlığı altında yer alır.

Yuxu qorxusunun əlamətləri hansılardır? 

Yuxu qorxuları yuxunun ilk saatlarında baş verən, ağlama və ya yüksək səslə qışqırmaqla başlayan və vegetativ simptomların artması ilə müşayiət olunan qəfil qorxu hücumlarıdır. Yuxudan qorxaraq oyanmaq, qışqırmaq və ya qaçmaq, tullanmaq, yanındakı insanı vurmaq kimi özünə və ya ətrafdakılara zərər verə biləcək ani hərəkətlər edir. Bu müddət ərzində insan xarici stimullara reaksiya vermir və adətən çətinliklə oyanır. İnsan yuxudan oyananda çaşqınlıq və qorxu hiss edə bilər. 

Bundan əlavə, tərləmə, dərinin qızartısı, ürək döyüntüsü, vegetativ sistemin stimullaşdırılması səbəbindən göz bəbəklərinin genişlənməsi kimi simptomlar da müşayiət olunur. 

yuxudan qorxaraq oyanmaq

Yuxudan qorxaraq oyanmaq

Kimlər yuxu qorxusundan əziyyət çəkir?

Yuxu qorxuları adətən uşaqlıqda baş verir. Başlanğıc yaşı çox vaxt 3 ilə 12 yaş arasında olur. Oğlanlarda daha çox rast gəlinir. Ümumiyyətlə yeniyetməlik dövründə yaxşılaşmağa meyllidir. Yetkinlərdə daha nadirdir. Yetkinlərdə onun həyat boyu rastgəlmə tezliyi 1%-dən azdır.

Yuxu qorxusuna nə səbəb olur? Risk faktorları hansılardır?

Yuxudan qorxaraq oyanmaq kimi ani hərəkətlərin səbəbi dəqiq bilinməsə də, genetik faktorların vacib olduğu və ya müşayiət olunan psixiatrik xəstəliklərlə müşayiət oluna biləcəyi məlumdur.

Birinci dərəcəli qohumlarda baş vermə riski ailədə yuxu qorxusu olmayanlara nisbətən daha yüksəkdir.

Onun şizoid və asılı şəxsiyyət pozğunluqları, travma sonrası stress pozğunluğu, ümumiləşdirilmiş narahatlıq pozğunluğu və yuxuda gəzmə ilə əlaqəsi tez-tez bildirilir.

Həm də tez-tez yuxu apne sindromu, yorğunluq, narahat ayaqlar sindromu , spirt və maddə istifadəsi ilə əlaqələndirilir .

Yuxu qorxusu olanlara necə diaqnoz qoyulur?

Tibbi xəstəliklər, maddə və spirt istifadəsi, psixiatrik xəstəliklərin sorğulanması və ətraflı nevroloji qiymətləndirmə dəqiq diaqnoz üçün vacibdir.  Diaqnoz qeyri-müəyyəndirsə, polisomnoqrafiya ilə yuxu qeydi diaqnozda çox kömək edə bilər. 

yuxudan qorxaraq oyanmaq şekil

Yuxu qorxusu üçün müalicəni necə planlaşdırmaq olar? 

Müalicənin ilk addımı xəstənin təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Həmin vaxt xəstəyə zərər verə biləcək əşyalar yatdığı mühitdən uzaqlaşdırılmalıdır. Qorxular eyni vaxtda baş verirsə, həmin vaxtdan 15 dəqiqə əvvəl adamı oyadıb bir müddət oyaq saxlamaq da faydalı ola bilər. 

Alkoqol və ya narkotikdən asılı olan şəxslər varsa, bunları buraxmaqla müalicəyə nail olmaq olar.

Mümkün risk faktorların (depressiya, narahatlıq, yuxu apnesi və s.) aşkarlanması və müalicəsi də vacibdir. 

Yuxuda qorxular nadirdirsə, bu təkliflər kifayət ola bilər.

Ancaq qorxuların tezliyi yüksək və insanın funksionallığını pozan səviyyədədirsə, müalicə üçün antidepresanlar sınaqdan keçirilə bilər. 

Benzodiazepinlər müalicədə təsirli bir seçim olsa da, ilk seçim olaraq istifadə edilmir, çünki onlar asılılığa səbəb ola bilər və dayandırıldıqdan sonra qorxuları çoxalda bilər.

Yuxu qorxusu və yuxudan qorxaraq oyanmaq mövzusunda tez tez verilən suallar

Yuxu qorxusu zamanı nə etmək lazımdır?

Həmin vaxt onun yanında olan şəxsin qohumunun sakit olması vacibdir. Qeyd etmək lazımdır ki, qorxular adətən 20 saniyə ilə 5 dəqiqə arasında davam edəcək. Yuxu qorxuları yaşayan bir insanı o anda oyatmaq çox çətindir. Ailəyə deyilməlidir ki, həmin vaxt insanı oyatmağa, sakitləşdirməyə çalışmağın faydası yoxdur. Təhlükəsiz mühit yaradılmalıdır ki, yalnız həmin vaxt insan hərəkətlərdən zərər görməsin. Qorxu bitdikdə yuxululuq və çaşqınlıq davam edə bilər, bir müddət sonra xəstənin yenidən yuxuya getdiyi bilinməlidir. Adətən yuxu qorxusu yaşayan insan səhər baş verənləri xatırlamır.

Körpələrdə yuxu qorxusu necə olur?

Yuxu qorxuları adətən 3 yaşından sonra baş verir. Ancaq nadir olsa da, daha erkən dövrlərdə görülən hallar da var. 

Körpə və ya uşaq həmin anda qışqıra və qorxmuş bir ifadə ilə ətrafa baxa bilər. Ancaq valideynlərin bilməsi lazım olan şey odur ki, o zaman ayıqlıq yoxdur. Ona görə də bu müddət ərzində insan sakit olmalı və hadisənin sonunda uşaq sakitləşməlidir. 

Uşaqlarda yuxu qorxusunu necə müalicə etmək olar?

  • İlk növbədə böyüklərdə tətbiq olunan profilaktik üsullar uşaqlıqda da çox vacibdir.
  • Təhlükəsiz yataq otağı hazırlanmalıdır ki, uşaq həmin vaxt özünə zərər verməsin. Hərəkət dövründə valideynlər uşağın özünə zərər verməməsi üçün onu möhkəm tuta bilərlər.
  • Yuxusuzluğun buna səbəb ola biləcəyi bilinməlidir və yuxu saatlarına və yuxu gigiyenasına diqqət yetirilməlidir.
  • Bu üsullarla müalicə təmin edilə bilmirsə və 2-3 aydan çox müddət ərzində tez-tez qorxular baş verirsə, uşaq psixiatriyasına və ya uşaq nevrologiyasına müraciət edilməli və üzvi səbəblərə görə diferensial diaqnoz qoyularaq müalicə planlanmalıdır. 

Yuxu qorxusu ilə epilepsiya arasındakı fərq nədir?

Yuxu zamanı görülən motor hərəkətlərinin diferensial diaqnozu hər bir klinisyen üçün çox vacibdir. NREM yuxusu zamanı müşahidə edilən yuxu qorxuları kimi parasomniyalar, xüsusilə yuxu zamanı baş verən bəzi epilepsiyalarla (gecə frontal lob tutmaları) qarışdırıla bilər. Gecə frontal qıcolmaların başlanğıc yaşı parasomniyalardan bir qədər gec olur və adətən 10-16 yaş arasında olur. Parasomniya ilə qarışdırılsa da, birgə baş vermə ehtimalı da var. Yuxu qorxusuna bənzər gecə frontal lob tutmaları yuxunun ilkin dövründə, yəni NREM yuxusunda baş verir. Müayinə və EEG ilə görülə bilər. Ayrı-seçkiliyin mümkün olmadığı və ya epilepsiya müalicəsinə baxmayaraq qıcolmaların nəzarət altına alınması mümkün olmayan xəstələrdə tam kanallı elektroensefaloqrafiya video polisomnoqrafiya diaqnozda qızıl standartdır.

4 1 səs verin
Məqalənin reytinqi
Abunə ol
E-poçt ünvanıma xəbərdar edin
guest
2 Şərh
Ən köhnə
Ən yeni Ən çox səs toplayan
Daxili Əlaqələr
Bütün şərhlərə baxın
Mehman

Qorxub durdum bunu oxudum.meni kimse yatdigim yeeden asagi cekirdi amma men ona deyirdimki menen el cek.

2
0
Fikirlərinizi çox istərdim, rəy bildirin.x